Klassieke muziek met kerst: tijdloze klanken voor de feestdagen

Klassiek klinkt misschien als iets voor concertzalen en mensen met een stropdas, maar tijdens de kerstdagen voelt het voor bijna iedereen vertrouwd aan. De klanken van een groot koor, een strijkorkest of een orgel horen voor veel mensen gewoon bij deze tijd van het jaar. Of je het nu bewust opzet of op de radio hoort, klassieke composities geven de decembermaand een heel eigen sfeer. En die sfeer begint al eeuwen geleden.

Grote componisten schreven muziek speciaal voor kerst

Veel van de bekendste stukken uit de westerse muziekgeschiedenis zijn geschreven met kerst in gedachten. Georg Friedrich Handel componeerde zijn Messiah in 1741 en dat werk wordt nog steeds elk jaar uitgevoerd in concertzalen over de hele wereld. Het beroemdste deel is het Hallelujah koor, waarbij het publiek traditiegetrouw opstaat. Johann Sebastian Bach schreef zijn Weihnachtsoratorium in 1734, een reeks van zes cantates bedoeld voor de dagen rondom kerst en Driekoningen. Arcangelo Corelli maakte een kerstconcert dat zelfs naar kerst is vernoemd: het Concerto grosso op. 6 nr. 8, ook bekend als het Kerstconcert. Deze stukken zijn niet zomaar oud werk. Ze zijn zo goed geschreven dat ze de tand des tijds volledig hebben doorstaan.

Romantische en latere werken geven kerst een warme klank

Naast de barokke composities zijn er ook stukken uit latere periodes die onlosmakelijk verbonden zijn met de feestdagen. Het Notenkrakerballet van Pjotr Tsjaikovski uit 1892 is daar een goed voorbeeld van. Het verhaal speelt zich af op kerstavond en de muziek is direct herkenbaar, van de suikerpruimenfee tot de sneeuwvlokkenscène. Dit ballet wordt elk jaar in december wereldwijd opgevoerd en trekt een groot publiek, ook mensen die normaal niet zo snel naar klassieke muziek luisteren. Andere romantische werken zoals pianostukken van Schumann of korales van Brahms passen ook goed bij de sfeer van korte dagen en lange avonden bij de open haard.

Kerstalbums met klassieke muziek zijn populairder dan ooit

Elk jaar brengen ensembles, koren en orkesten nieuwe kerstalbums uit met bewerkingen van klassieke stukken, maar ook met traditionele carols en hymnes. Het Britse koor Tenebrae bracht een album uit met Engelse kerstmuziek, waarbij naast bekende carols ook zeldzamere composities te horen zijn. NPO Radio 4 samengestelde lijstjes met aanbevolen kerstalbums, waaruit blijkt dat de vraag naar dit soort muziek in december flink toeneemt. Luisteraars zoeken in deze periode naar rust, warmte en herkenbaarheid, en dat is precies wat goed uitgevoerde koorwerken en orkestrale stukken bieden. Streamingdiensten laten ook zien dat klassieke kerstafspeellijsten in december tot de meest beluisterde afspeellijsten horen.

Zelf klassieke muziek ontdekken tijdens de kerstperiode

De decembermaand is een uitstekend moment om voor het eerst echt te luisteren naar composities die je misschien al jaren kent zonder ze echt te kennen. Veel concertzalen programmeren in december toegankelijke concerten, ook voor mensen zonder ervaring met deze muziekstijl. Online platforms zoals NPO Klassiek bieden gratis streams en uitleg bij de stukken, zodat de drempel laag blijft. Wie thuis wil beginnen, kan starten met een playlist met bekende stukken: van de openingsaria van de Matthäus Passion tot het vredige Pastorale uit de Messiah. De tijdloze kracht van deze muziek zit hem in de details: een strijkersinzet, een koorpassage, een solozang die de stilte vult. Dat werkt ook voor mensen die zichzelf geen kenner noemen.

Veelgestelde vragen

Welk klassiek stuk wordt het meest gespeeld met kerst?
De Messiah van Handel is wereldwijd het meest uitgevoerde klassieke werk tijdens de kerstperiode. Het Hallelujah koor uit dit oratorium is het bekendste onderdeel en wordt in december in tientallen landen live gespeeld.

Is het Notenkrakerballet geschikt voor kinderen?
Het Notenkrakerballet van Tsjaikovski is zeker geschikt voor kinderen. Het verhaal is begrijpelijk, de muziek is kleurrijk en de dans is visueel aantrekkelijk. Veel theatergezelschappen bieden in december speciale familievoorstellingen aan.

Waar kan ik gratis klassieke kerstmuziek luisteren?
Gratis luisteren naar klassieke kerstmuziek kan via NPO Radio 4 en de bijbehorende website NPO Klassiek. Ook streamingdiensten zoals Spotify en YouTube hebben uitgebreide afspeellijsten met orkestrale en koormuziek voor de feestdagen.

Wat is het verschil tussen een oratorium en een kerstcantate?
Een oratorium is een groot werk voor koor, solisten en orkest, zonder decor of kostumes. Een kerstcantate is korter en was oorspronkelijk bedoeld voor gebruik tijdens een kerkdienst. Beide vormen zijn nauw verbonden met de kersttraditie in de klassieke muziek.